معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی طب و تزکیه 1608-2397 34 2 2025 08 23 آموزش علوم پزشکی در ایران: تحولات تاریخی و چالش های حکمرانی 75 65 233269 FA غلامرضا حسن زاده گروه آناتومی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران ابوالفضل باقری فرد گروه ارتوپدی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی ایران 0000-0002-4965-8810 بهرام عین اللهی گروه چشم پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی Journal Article 2025 09 13 آموزش علوم پزشکی در ایران از دوران باستان با رویکرد شاگردپروری آغاز شد و در قرن نوزدهم با تأسیس دارالفنون وارد مرحله مدرن شد. این تحول را می‌توان در سه دوره تاریخی بررسی کرد:دوره اول شروع آموزش پزشکی مدرن با دارالفنون و ورود پزشکان اروپایی و ترجمه متون پزشکی و آموزش به سبک غربی بود. در این دوره فقدان نظام منسجم و بیمارستان های آموزشی چالش های اصلی بودند. دوره دوم با تأسیس دانشکده پزشکی دانشگاه تهران و گسترش آموزش تخصصی و توسعه منطقه‌ای دانشکده‌ها در شهرهای بزرگ همراه بود. در این دوره تمرکز بر آموزش نظری و ضعف در مهارت‌های ارتباطی به عنوان چالش های اساسی مطرح بودند. دوره سوم پس از انقلاب اسلامی ایران شروع شد که با ادغام آموزش علوم پزشکی در نظام سلامت و افزایش ظرفیت پذیرش دانشجو همراه بود. در این دوره رشد بین‌المللی دانشگاه‌ها و توجه به کیفیت آموزش از اهمیت ویژه ای برخوردار بود ولی چالش هایی نظیر کمبود منابع مالی، مهاجرت نخبگان، عدم تطابق آموزش با تحولات نوین پزشکی هنوز برطرف نشده اند. در ده سال اخیر طرح تحول و نوآوری در آموزش علوم پزشکی، الگوی شش وجهی تعالی دانشگاه ها و برنامه عدالت، تعالی و بهره وری در آموزش علوم پزشکی در صدد ارائه مدل حکمرانی قابل قبول در آموزش علوم پزشکی بوده اند که توفیقاتی در بین المللی سازی آموزش علوم پزشکی، پاسخگویی اجتماعی، تعهد حرفه ای، مدیریت کیفیت آموزش علوم پزشکی، اعتباربخشی، ارتقا روش های یاددهی-یادگیری، همگرایی علوم و فناوری، کارآفرینی، ماموریت گرایی دانشگاه های علوم پزشکی و مرجعیت علمی داشته اند ولی برای حکمرانی آموزشی قابل قبول نیاز به آینده نگاری رشته های علوم پزشکی و کاربردی کردن آن ها و مهارت محور کردن برنامه های درسی مشاهده می شود.

https://www.tebvatazkiye.ir/article_233269_f90c88fabf2549938cfd6272063be992.pdf

معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی طب و تزکیه 1608-2397 34 2 2025 08 23 چالش های اخلاقی کاربرد هوش مصنوعی در تعاملات پزشک و بیمار؛ یک مطالعه مروری 89 76 233270 FA مریم جعفر نژاد گروه اخلاق پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران. محمد حسین صادقیان گروه پزشکی قانونی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران. محمد رضا یوسفی گروه پرستاری سالمندان، مؤسسه درمانی آستان قدس رضوی، خراسان رضوی، مشهد، ایران. نفیسه ابوالفتحی گروه اخلاق پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 08 29 مقدمه: فناوری هوش مصنوعی (AI) با ارائه ابزارهایی نظیر چت‌بات‌های تشخیصی، سیستم‌های پایش از راه دور، و الگوریتم‌های تحلیل داده‌های پزشکی، پتانسیل بهبود دسترسی، دقت و کارایی خدمات بهداشتی را دارد. این مطالعه با هدف شناسایی و تحلیل چالش‌های اخلاقی کاربرد هوش مصنوعی در تعاملات پزشک و بیمار انجام شده است. روش اجرا: جستجوی سیستماتیک مقالات علمی در پایگاه‌های داده معتبر بین‌المللی شامل PubMed، Scopus، Web of Science، Google Scholar، SpringerLink، ScienceDirect، BMJ، SagePub، و پایگاه‌های فارسی‌زبان SID و IranDoc انجام گرفت. کلیدواژه‌های مورد استفاده شامل «هوش مصنوعی»، «چالش‌های اخلاقی هوش مصنوعی در ارتباط پزشک و بیمار»، و معادل‌های انگلیسی آن‌ها مانند «Artificial Intelligence» و «Ethical Challenges of AI in Doctor-Patient Communication» بود. جستجو در بازه زمانی ژانویه 2021 تا ژوئن 2025 با رعایت استانداردهای PRISMA انجام شد. یافته ها: یافته ها نشان داد استفاده از هوش مصنوعی در ارتباط پزشک و بیمار همراه با چالش های اخلاقی می باشد. از جمله این چالش‌ها می‌توان به حفظ حریم خصوصی بیماران، امنیت داده‌ها، سوگیری الگوریتم‌ها و احترام به کرامت انسانی اشاره کرد. حفظ حریم خصوصی و امنیت اطلاعات پزشکی بیماران از اهمیت بالایی برخوردار است و هرگونه نقص در این زمینه می‌تواند به نقض حقوق بیماران منجر شود. همچنین، سوگیری‌های موجود در الگوریتم‌های هوش مصنوعی می‌توانند به تصمیم‌گیری‌های ناعادلانه و نادرست منجر شوند. نتیجه گیری: این مطالعه بر ضرورت تدوین سیاست‌های اخلاقی جامع و تقویت آموزش پزشکان و کادر درمان در زمینه چالش‌های هوش مصنوعی تأکید دارد. این اقدامات می‌توانند ضمن بهره‌مندی از مزایای هوش مصنوعی، مانند افزایش دسترسی به خدمات بهداشتی و بهبود فرآیندهای تشخیصی، خطرات اخلاقی آن را به حداقل برسانند. علاوه بر این، توسعه الگوریتم‌های قابل تفسیر (Explainable AI)، پروتکل‌های امنیتی پیشرفته، و رویکردهای بیمارمحور برای رضایت آگاهانه ضروری است تا اعتماد عمومی و کیفیت مراقبت‌های بهداشتی حفظ شود.

https://www.tebvatazkiye.ir/article_233270_f410cef30990e718368e1b31d52bef41.pdf

معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی طب و تزکیه 1608-2397 34 2 2025 08 23 سرنوشت شغلی دانش‌آموختگان نانوفناوری پزشکی و بررسی نگرش‌آن‌ها از رشته‌ تحصیلی و شرایط کار 101 91 233271 FA فاطمه معدنی گروه نانو فناوری پزشکی، دانشکده فناوریهای نوین پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران 0000-0001-9535-2743 صدیقه نیکنام پژوهشکده علوم و فناوری نانو، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران سیده سارا اثنی عشری گروه نانوفناوری پزشکی، واحد علوم پزشکی تهران، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران، ایران فاطمه داودآبادی گروه نانو فناوری پزشکی، دانشکده فناوریهای نوین پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران سید مهدی رضایت گروه فارماکولوژی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران مسعود خسروانی گروه نانو فناوری پزشکی، دانشکده فناوریهای نوین پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران فروغ رادفر گروه رفتاری و علوم شناختی ورزشی، دانشکده‌ علوم ورزشی و تندرستی، دانشگاه تهران، تهران، ایران مهدی آدابی گروه نانوفناوری پزشکی، دانشکده فناوری های نوین پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران Journal Article 2025 02 09 زمینه و هدف: اشتغال یکی از عوامل تأثیرگذار بر میزان رضایت‌مندی از زندگی می‌باشد. هدف از این مطالعه بررسی میزان اشتغال دانش آموختگان رشته‌ نانوفناوری پزشکی و تعیین نگرش و رضایت‌مندی آن‌ها نسبت به شرایط آموزشی و شغلی می‌باشد. روش بررسی: پژوهش حاضر از نوع توصیفی می‌باشد که با استفاده از پرسشنامه‌ حاوی سؤال‌ها‌ی چند گزینه‌ای که توسط 100 نفر از دانش‌آموختگان رشته‌ نانوفناوری پزشکی پر شده‌ بود، انجام شد. یافته‌ها: نتایج کلی وضعیت اشتغال دانش‌آموختگان نشان می‌دهد که %53 از دانش‌آموختگان بیکار بودند و %30 از دانش‌آموختگان در بخش غیر‌نانویی مشغول به کار هستند. میانگین زمان لازم برای‌ یافتن کار در افراد شاغل به طور تقریبی 10 ماه بوده ‌است و %23 از شاغلین در بخش‌های مرتبط با صنعت فعالیت داشتند. با وجود اینکه نگرش دانش‌آموختگان نسبت به درآمدزایی و فرصت شغلی رشته‌ نانوفناوری پزشکی چندان خوشایند نبود، اما %60 شرکت‌کنندگان بیان کردند که اگر دوباره به قبل برگرددند مجدداً همین رشته را انتخاب می‌کنند. میزان اعتبار سوالات با روش آلفا کرونباخ 87/0 بود، که نشان دهنده‌ اعتبار کافی پرسشنامه‌ است. نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که اگرچه آگاهی دانش‌آموختگان از مسائل و چالش‌های موجود برای تجاری سازی محصولات نانوفناوری و ورود به عرصه‌ صنعت از سطح قابل قبولی برخوردار است، اما درصد ورود به این عرصه برای آنان اندک بوده‌ است.

https://www.tebvatazkiye.ir/article_233271_2c6ad15adec60be1ec323b9466a43853.pdf

معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی طب و تزکیه 1608-2397 34 2 2025 08 23 رویکرد نظام سلامت مبتنی بر تمدن ایرانی- اسلامی: مطالعه کیفی 121 103 233272 FA الهام قازانچایی 1) دکترای تخصصی، سلامت در بلایا و فوریت ها، واحد تحقیقات مدیریت بیمارستانی و سیاستگذاری سلامت در بیماری های تنفسی، پژوهشکده سل و 0000-0002-0327-7107 محمد ورهرام 2) دانشیار، سلولی ملکولی، مرکز تحقیقات مایکوباکتریولوژی، پژوهشکده سل و بیماریهای ریوی، مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی سل و بیماریهای 0000-0002-8033-1867 فاطمه حقیقی 3) کارشناسی ارشد، مدیریت خدمات بهداشتی درمانی، مرکز تحقیقات سل بالینی و اپیدمیولوژی، پژوهشکده سل و بیماریهای ریوی، مرکز آموزشی، 0009-0006-1108-8521 بهشته جبلی 4) کارشناسی ارشد، بهداشت، ایمنی و محیط زیست، مرکز تحقیقات بیماریهای مزمن تنفسی، پژوهشکده سل و بیماریهای ریوی، مرکز آموزشی، پژوهشی 0000-0001-8346-5118 اسماعیل ایدنی 5) استاد، گروه داخلی ریه، مرکز تحقیقات بیماریهای مزمن تنفسی، پژوهشکده سل و بیماریهای ریوی، مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی سل و بیماریهای فاطمه کیوانی راد 6) کارشناسی ارشد، شیمی کاربردی، مرکز تحقیقات سل بالینی و اپیدمیولوژی، پژوهشکده سل و بیماریهای ریوی، مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی علی عبدالهی نیا 7) استادیار، طب ایرانی، مرکز تحقیقات بیماریهای نای، پژوهشکده سل و بیماریهای ریوی، مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی سل و بیماریهای ریوی علی اکبر ولایتی مرکز تحقیقات مایکوباکتریولوژی، پژوهشکده سل و بیماریهای ریوی، مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی سل و بیماریهای ریوی بیمارستان دکتر Journal Article 2025 01 25 زمینه و هدف: پرداختن به اصول پزشکی بدون در نظر گرفتن بسترهای فرهنگی جوامع با چالش‎های متعددی مواجه خواهد بود. اینکه اساسنامه نظام سلامت یک کشور تا چه حد منطبق بر فرهنگ و تمدن آن کشور است نیاز به بررسی و مطالعه جامعی دارد. لذا هدف از این مطالعه تحلیل رویکرد نظام سلامت مبتنی بر تمدن فرهنگ ایرانی- اسلامی با توجه به نیازهای جوامع انسانی است. روش بررسی: این پژوهش یک مطالعه کیفی است که با استفاده از رویکرد (گرانهایم و لاندمن، 2008) به تحلیل محتوی اسناد بالادستی در حوزه سلامت در راستای آموزش، سلامت و فرهنگ و تمدن ایرانی- اسلامی پرداخته است. در این روش، داده‎ها بطور مستقیم جمع آوری و سپس کدها، زیر طبقات و طبقات استخراج و تحلیل شدند. یافته‎ها: 111 کد اولیه در قالب 11 زیر طبقه و 3 طبقه اصلی استخراج شد. طبقات اصلی شامل بازمهندسی ساختار فرهنگی در نظام سلامت، تمدن سازی نظام سلامت، تحکیم و ترویج نظام آموزشی علوم پزشکی مبتنی بر آداب پزشکی ایرانی- اسلامی احصا گردید. از مهمترین زیر طبقات استخراج شده از تحلیل محتوای اسناد بالادستی می توان به عدالت محوری، رویکرد بیمار محور به جای سلامت محور، تلفیق علم و حکمت و تهعد به حقوق بیمار و برخورداری از اخلاق دینی- اسلامی اشاره کرد. نتیجه گیری: این مطالعه نشان می‌دهد که تمدن ایرانی-اسلامی با تأکید بر مفاهیمی مانند عدالت، اخلاق، و معنویت می‌تواند چارچوبی برای غلبه بر بحران‌های نظام سلامت ارائه دهد.

https://www.tebvatazkiye.ir/article_233272_28ba2ead66bc2e9a8dafa36f9a9f066b.pdf

معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی طب و تزکیه 1608-2397 34 2 2025 08 23 بررسی ارتباط بین نگرش مذهبی و مهارت ارائه خبر ناخوشایند به بیمار در دانشجویان پرستاری 132 123 233273 FA شیرین مددکار دهکردی گروه پرستاری، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران زهره کریمیان کاکلکی مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران Journal Article 2024 07 19 زمینه و هدف: ارائه خبر ناخوشایند به بیماران از چالش‌برانگیزترین وظایف کادر درمان محسوب می‌شود. این مطالعه با هدف تعیین ارتباط بین نگرش مذهبی و مهارت ارائه خبر ناخوشایند به بیمار در دانشجویان پرستاری دانشگاه آزاد اسلامی شهرکرد در سال 1402 انجام شد. روش کار: در این مطالعه توصیفی-تحلیلی از نوع همبستگی، 92 نفر از دانشجویان پرستاری که حداقل یک ترم تحصیلی را گذرانده بودند، به روش سرشماری انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌ استاندارد نگرش مذهبی گلریز و براهنی (پایایی=84/0) و پرسشنامه مهارت ارائه خبر ناخوشایند غلامی و همکاران (پایایی=7/0) جمع‌آوری شد. داده‌ها با روش‌های آماری توصیفی و تحلیلی (همبستگی و رگرسیون) با کنترل متغیرهای مخدوشگر (سن، جنس و ترم تحصیلی) تحلیل شد. نرمال بودن داده‌ها با آزمون‌های کلوموگروف-اسمیرنوف و شاپیرو-ویلک تأیید شد. سطح معنی داری (05/0p<) لحاظ شد. یافته‌ها: میانگین سنی شرکت‌کنندگان 3/1±6/21 سال بود. میانگین نمره نگرش مذهبی 3/11±9/58 (از محدوده 0-100) و مهارت ارائه خبر ناخوشایند 4/10±8/75 (از محدوده 29-145) به دست آمد. بر اساس سطوح مهارتی، 22.8% دانشجویان در سطح ضعیف، 79.1% در سطح متوسط و 1.1% در سطح خوب قرار داشتند. تحلیل همبستگی نشان داد رابطه مثبت و معنی‌داری بین نگرش مذهبی و مهارت ارائه خبر ناخوشایند وجود دارد (r=0.305, p=0.003). تحلیل رگرسیون خطی با کنترل متغیرهای مخدوشگر نشان داد که 8.3% از واریانس مهارت ارائه خبر ناخوشایند توسط نگرش مذهبی قابل تبیین است (R²=0.083, p<0.05). نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان‌دهنده ارتباط مثبت بین نگرش مذهبی و مهارت ارائه خبر ناخوشایند در دانشجویان پرستاری است. با توجه به سطح متوسط مهارت دانشجویان، پیشنهاد می‌شود برنامه‌های آموزشی مهارت‌های ارتباطی با تأکید بر ابعاد معنوی و نگرش مذهبی در برنامه درسی پرستاری گنجانده شود. انجام مطالعات آینده‌نگر با نمونه‌گیری وسیع‌تر و در مراکز مختلف پیشنهاد می‌گردد.

https://www.tebvatazkiye.ir/article_233273_dbe9d181c132daf2d18090d873b1adbc.pdf